Hàn sắt dày ngoài trời: cách chống ẩm, xử lý gió và hạn chế xỉ bám.

Hàn sắt dày ngoài trời khác hẳn hàn trong xưởng do các yếu tố như: thời tiết, ẩm, gió và điều kiện thao tác ảnh hưởng trực tiếp đến mối hàn ngấu, độ bền và thẩm mỹ. Bài viết này trả lời trực tiếp nhu cầu tìm kiếm: “Hàn sắt dày ngoài trời: cách chống ẩm, xử lý gió và hạn chế xỉ bám.” – cung cấp quy trình chuẩn, danh sách vật tư, mẹo thực chiến và checklist nghiệm thu để có thể thực hiện an toàn và hiệu quả trên công trường làm việc.

Tóm tắt những điều trọng tâm người đọc quan tâm ở bài viết

• Làm sao để mối hàn ngấu, không rỗ, không nứt khi hàn tấm/ kết cấu dày ngoài trời.

• Biện pháp chống ẩm, cả trước và trong khi hàn.

• Cách xử lý gió (giảm ảnh hưởng gió lên hồ quang, tránh xỉ bay) trên công trường mở.

• Kỹ thuật và lựa chọn que hàn, dòng, tư thế để hạn chế xỉ bám và xỉ khó bóc.

• Checklist an toàn và kiểm tra chất lượng sau hàn.

Tìm hiểu vấn đề: tại sao hàn sắt dày ngoài trời khó hơn?

• Độ ẩm trên bề mặt hoặc trong không khí gây lỗ khí (porosity), hydrogen nhập vào mối hàn -> dễ nứt lạnh (cold cracking).

• Gió làm hồ quang không ổn định, xỉ bị thổi, lớp bảo vệ khí (với MIG/TIG) bị phá vỡ, với hàn que (SMAW) gió làm xỉ lạnh, bám không đều.

• Nhiệt tản nhanh do điều kiện mở khiến khó giữ nhiệt liên tục, dẫn đến thiếu ngấu, nhiều lớp cần thiết, biến dạng.

• Bụi, rỉ sét, sơn tồn tại nhiều ngoài công trường nếu không vệ sinh kỹ sẽ làm mối kém bền.

Chuẩn bị trước khi hàn – bước quyết định 70% thành công

Kiểm tra thời tiết và sắp xếp lịch

• Ưu tiên hàn vào khoảng thời gian gió yếu, trời khô (sáng sớm hoặc trưa muộn tùy vùng).

• Nếu bắt buộc hàn khi có gió/ẩm, áp dụng các biện pháp che chắn (xem phần sau).

Vật liệu và lưu trữ

• Lưu trữ que hàn, phụ kiện trong tủ khô (rod oven) hoặc hộp kín; que hàn 7018 cần sấy khô theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

• Tấm sắt/ khung phải làm sạch gỉ, dầu mỡ, sơn bằng bàn chải thép, mài hoặc dung dịch tẩy trước khi hàn.

• Nếu bề mặt ẩm, làm khô bằng đèn hồng ngoại hoặc máy sấy, cho đến khi bề mặt khô hoàn toàn.

Dụng cụ và phụ kiện cần có

• Máy hàn que công suất phù hợp, kẹp mát tốt.

• Lều hàn/dù che, vách gió di động hoặc tấm chắn (windbreak).

• Thiết bị sấy que (rod oven), cặp kẹp, bàn gá, thước đo nhiệt.

• PPE: mũ, găng da, kính hàn đúng tiêu chuẩn, áo chống nhiệt.

• Máy đo nhiệt (đo interpass temp), búa xỉ, bàn chải thép.

Cách chống ẩm – trước, trong và sau khi hàn

Trước khi hàn

• Sấy que hàn: Que có độ ẩm cao -> nhiều lỗ khí. Sấy que E7018 theo khuyến nghị (ví dụ 250–300°C trong 1–2 giờ tùy nhà sản xuất). (Luôn theo hướng dẫn que bạn dùng.)

• Làm khô bề mặt: dùng đèn hồng ngoại, súng hơi nóng hoặc gas torch nhẹ để đốt bay ẩm trên bề mặt tấm. Không làm cháy sơn nếu cần giữ lớp phủ.

• Lưu trữ tạm thời: Que đã sấy phải để trong hộp cách nhiệt kín cho đến khi dùng.

Trong khi hàn

• Duy trì nhiệt giữa các lớp (interpass temperature): Với sắt dày, duy trì nhiệt interpass phù hợp (thường 100–200°C tùy vật liệu) để tránh hấp thu hydrogen.

• Hàn nhanh nhưng điều độ: Không để mối hàn nguội quá giữa các pass, nhưng cũng tránh quá nóng gây biến dạng.

• Che chắn ẩm không khí: Dùng lều hàn hoặc vách che để giảm tiếp xúc với sương hoặc mưa nhỏ.

Sau khi hàn

• Sấy an toàn: Một số mối hàn (như dùng que rutile) cần sấy post-heat để triệt tiêu hydrogen.

• Bảo quản kết cấu: Tránh đưa vật đã hàn ra mưa ngay; để nơi khô. Nếu bắt buộc, bọc chống ẩm tạm.

Xử lý gió khi hàn ngoài trời – chiến thuật giảm tác động

Dùng chắn gió / lều hàn

• Thiết lập vách chắn di động xung quanh khu vực hàn, cao ít nhất 1.5–2 m, che kín hướng gió chính.

• Vật liệu làm vách: tấm gỗ phủ bạt, tấm nhựa PVC dày, hoặc tấm thép mỏng tùy điều kiện công trường.

Định vị và hướng mối hàn

• Bố trí mối hàn quay lưng về hướng gió nếu có thể — người hàn đứng chắn gió cho hồ quang.

• Tránh hàn ở vị trí quá mở (full-exposed) nếu có thể; chuyển sang hàn tại điểm che chắn tự nhiên (góc tường, trong khung).

Tăng dòng/giảm độ dài hồ quang (đối với que hàn)

• Việc rút ngắn hồ quang giúp hồ quang ổn định hơn trong gió; tăng dòng nhẹ có thể giúp giữ hồ quang, nhưng phải test để tránh vượt thông số que.

• Với MIG/MAG, tăng lưu lượng gas và dùng nozzle dài hơn hoặc vỏ bọc (shroud) để bảo vệ vùng hồ quang khỏi gió.

Kỹ thuật hàn thích ứng

• Hàn theo mạch ngắn, kiểm soát bước di chuyển; giảm thao tác rộng để xỉ không bị thổi.

• Sử dụng que có lớp phủ khoáng tốt, ít nhạy với gió (một số que rutile chịu gió tương đối tốt hơn).

Hạn chế xỉ bám và xử lý xỉ cho mối hàn đẹp

Lựa chọn que/thuật hàn phù hợp

• Que E7018 (low-hydrogen) cho kết cấu dày, mối chắc, xỉ dễ bóc hơn khi thao tác đúng. Que rutile cho mối đẹp, ít bắn tóe nhưng có thể nhạy ẩm.

• Với MIG, dùng dây có lõi phù hợp kết cấu dày, và chọn gas bảo vệ ổn định (CO2 pha trộn nếu cần sức đâm xuyên tốt).

Kỹ thuật hàn để giảm xỉ bám

• Di que đều: Tốc độ di đều giữ xỉ đều, không tạo gồ.

• Góc que và chiều dài hồ quang đúng giúp xỉ hình thành mỏng, dễ tách.

• Chu kỳ gõ xỉ (tap) nhẹ sau mỗi pass để xỉ lạnh không bám cứng.

Công cụ xử lý xỉ

• Dùng búa gõ xỉ và bàn chải thép chất lượng; tránh mài/vết lõm quá mạnh làm tổn hại bề mặt.

• Với xỉ cứng, dùng mũi mài nhẹ trước khi gá hàn lớp tiếp theo.

Kỹ thuật hàn nhiều lớp (multi-pass) cho sắt dày

1. Chuẩn bị vát mép đúng góc/khe hở (V, double-V, J) tùy độ dày.

2. Root pass: mối gọn, kiểm soát đâm xuyên, không để lỗ hổng.

3. Hot pass / Fill pass: duy trì interpass temp; mài nhẹ xỉ giữa các pass nếu cần.

4. Capping pass: lớp ngoài đẹp, phủ kín.

5. Kiểm tra từng bước: nhìn bề mặt, gõ xỉ, thử thấm nếu cần.

Kiểm tra chất lượng, nghiệm thu và xử lý lỗi

Các lỗi thường gặp và cách khắc phục

• Lỗ khí (porosity): do ẩm, khí gây ôxi hóa, gió; khắc phục bằng sấy que, che chắn, làm sạch bề mặt.

• Thiếu ngấu (lack of fusion): do nhiệt không đủ; tăng dòng, giảm tốc độ di, đảm bảo root pass.

• Nứt (cracking): kiểm soát hydrogen bằng que sấy, interpass temp, giảm ứng suất dư.

• Xỉ bám cứng: điều chỉnh góc/độ dài hồ quang, bóc xỉ bằng búa/bàn chải.

Phương pháp kiểm tra

• Kiểm tra bằng mắt (visual).

• Thử thấm (dye penetrant) cho nứt bề mặt.

• Siêu âm/MT cho mối hàn kết cấu lớn nếu yêu cầu kỹ thuật.

An toàn khi hàn ngoài trời

• Luôn có bình chữa cháy, vùng thao tác sạch khỏi vật liệu dễ cháy.

• PPE đầy đủ: mặt nạ hàn, găng, ủng cách nhiệt, kính bảo hộ cho người phụ.

• Tránh hàn khi trời bão/ánh sét; nếu sét gần, dừng công việc.

• Đảm bảo kẹp mass tốt để tránh đánh lửa lan.

• Lưu ý đường dây điện, ống dẫn gas, khu vực dân cư xung quanh.

Checklist nhanh trước khi bắt đầu (in ra dùng trên công trường)

• Kiểm tra dự báo thời tiết (gió, mưa).

• Que/dây đã sấy, bảo quản khô.

• Bề mặt vật hàn đã vệ sinh, làm khô.

• Lều/che chắn gió sẵn sàng.

• Máy hàn, kẹp mass, dây dẫn an toàn.

• PPE + bình chữa cháy.

• Có quy trình interpass temp và ghi nhận.

• Có bảng kiểm tra sau mối hàn (visual/pen test)

FAQ – những câu hỏi người dùng hay hỏi

Q1: Có thể hàn sắt dày ngoài trời khi trời mưa không?
A: Không nên. Nếu buộc phải làm, cần che kín, sấy thật khô que và bề mặt, nhưng độ an toàn và chất lượng vẫn giảm; ưu tiên hoãn khi mưa lớn.

Q2: Que hàn nào phù hợp cho hàn sắt dày ngoài trời?
A: Que low-hydrogen (ví dụ E7018) thường dùng cho kết cấu dày, nhưng phải sấy đúng theo hướng dẫn nhà sản xuất. Lựa chọn cụ thể tuỳ vật liệu.

Q3: Làm thế nào để giảm xỉ bám cứng?
A: Chọn que/dây phù hợp, điều chỉnh hồ quang (góc, chiều dài), gõ xỉ ngay khi xỉ còn ấm, dùng bàn chải thép chất lượng.

Q4: Khoảng nhiệt interpass nên giữ bao nhiêu?
A: Phụ thuộc vật liệu — thông thường giữ interpass từ ~100–200°C cho sắt kết cấu; kiểm tra tiêu chuẩn vật liệu và nhà sản xuất que.